Uzun Boru Hattı Nasıl Isıtılır İzlemesi Nasıl Yapılır?
Yayın Tarihi: Temmuz 2019 · Son Güncelleme: Mayıs 2026 · Okuma Süresi: 14 dk · Yazar: Şükrü Şimşirkaya, ISITMAX Kurucusu, Üretim-Mühendislik Sorumlusu
Uzun boru hattı ısıtma, gıda, kimya, madencilik, alüminyum ve enerji tesislerinde proses hatlarının donmasını engellemek veya akışkanın belirli bir sıcaklıkta tutulmasını sağlamak için zorunlu bir mühendislik uygulamasıdır. Bu rehberde; ısı kaybı hesabı, kablo tipi seçimi, voltaj düşümü sınırı, ATEX sertifikasyonu, uzaktan izleme mimarisi ve 2026 ISITMAX PipeMax fiyat aralıkları teknik düzeyde ele alınmıştır.
Uzun Boru Hattı Isıtmanın Mühendislik Tanımı ve Isı Kaybı Hesabı
Trace heating (iz takip ısıtma); boruda akışkanın istenen minimum sıcaklığın altına düşmesini engellemek için boru dış yüzeyine paralel olarak yerleştirilen, izolasyon altında çalışan bir elektrikli ısıtma yöntemidir. İki temel uygulama vardır:
- Donma koruması (Freeze Protection): Su, glikol, atık su, yangın hattı gibi 0 °C civarında donma riski taşıyan akışkanlar için. Tipik güç ihtiyacı 10-20 W/m.
- Proses sıcaklığı koruma (Process Maintenance): Yağ, şurup, çikolata, asfalt, kükürt, hidrokarbon gibi akışkanın belirli bir viskozitede tutulması gereken hatlar için. Tipik güç ihtiyacı 30-90 W/m, kablo seçimine göre değişir.
Kablonun vereceği güç, boruda oluşan ısı kaybını telafi etmelidir. Isı kaybı, IEC 60800 ve IEEE 515 standartlarında tanımlı temel iletim denklemiyle hesaplanır:
Q = (2 × π × λ × (T_boru − T_ortam)) / ln(D_dış / D_iç) [W/m]
Burada λ = izolasyon ısı iletkenliği (W/m·K), D = dış çap, T = sıcaklık.
Sayısal örnek: DN50 (2 inç, dış çap 60 mm) bir su hattı; 30 mm kalınlığında taş yünü izolasyonlu (λ = 0,040 W/m·K), iç boru sıcaklığı 5 °C, ortam sıcaklığı −10 °C olsun. Hesap sonucu birim metre başına ısı kaybı yaklaşık 9-11 W/m seviyesindedir. 200 metrelik bir hat için toplam ısıtma güç ihtiyacı 1.800-2.200 W, %20 emniyet katsayısı eklendiğinde 2.200-2.700 W bulunur.
Heat Trace Kablo Tiplerinin Karşılaştırması
ISITMAX PipeMax ürün ailesinde dört temel kablo sınıfı vardır. Doğru kablo seçimi; hat uzunluğuna, sıcaklık ihtiyacına, patlayıcı ortam (Ex) sınıfına ve montaj koşullarına göre yapılır.
| Kablo | Tip | Güç | Max Devre Boyu | Tipik Kullanım |
|---|---|---|---|---|
| EasyCold | Self-regulating, fişli | 10-20 W/m | 5-10 m | Kısa boru, vana, depolama tankı |
| HMax | Self-regulating, kablolu | 10/20/30/40 W/m | 100-200 m | Orta uzunluk endüstriyel hat, donma koruma |
| SMax | Sabit güç, paralel | 20/30/40/50 W/m | 200-300 m | Sabit sıcaklık proses hatları |
| HTS Global | ATEX/Exproof, sabit güç | 20-90 W/m | 200-400 m | Patlayıcı ortam, yüksek sıcaklık proses |
Self-regulating kablolar, polimer matristeki direnç değişimi sayesinde her noktada ortamın sıcaklığına göre kendi gücünü ayarlar; aşırı ısınma riski yoktur. Sabit güçlü kablolar daha ekonomiktir ama termostatla mutlaka kontrol edilmelidir. ATEX kabloları, IEC 60079-30 standardına göre belgelidir ve Zone 1/Zone 2 patlayıcı ortamlarda kullanılabilir.
ISITMAX’ın 2026 PipeMax güç seçim çizelgesi, IEC 60800 ekindeki uygulama kılavuzuyla uyumlu olarak şu şekildedir:
- Ø50 mm’ye kadar boru: 10-20 W/m
- Ø50-100 mm boru: 20-30 W/m
- Ø100 mm üstü boru: 30-40 W/m veya çift hat paralel kablo
- Plastik (PE, PP, PVC) borular: Maksimum 20 W/m — daha yüksek güç boruyu eritir
Kablo tipi seçiminin teknik dayanaklarını ve devre tasarımının ayrıntılarını boru hattı ısıtıcı kablo kullanımı rehberinde bulabilirsiniz.
Voltaj Düşümü, Devre Uzunluğu ve Kablo Boyu Hesabı
Uzun hatlarda en kritik tasarım kısıtı maksimum devre uzunluğudur. Self-regulating bir kabloda başlangıç akımı (startup current) hat sonuna gittikçe direnç artar ve gücün düşmesine neden olur. 230 V monofaze beslemeli bir devrede sınırlar tipik olarak şöyledir:
- 10-20 W/m self-regulating: Maksimum 150-200 m / devre
- 30-40 W/m self-regulating: Maksimum 90-130 m / devre
- Sabit güç paralel (20-50 W/m): Maksimum 200-300 m / devre
- MI (mineral-insulated, seri direnç) kablo: Tek devrede 1.000 m üzeri — fakat sahada tek parça uygulanmalıdır
Bu sınırı aşan hatlar için iki çözüm vardır: (a) hattı birden fazla devreye bölmek ve ayrı sigorta/termostat ile beslemek; (b) skin-effect (SECT) ısıtma sistemine geçmek. SECT, 30 km’ye kadar tek noktadan beslenen uzun mesafe boru hatlarında (transit petrol, doğal gaz, kondensat hatları) tercih edilir; ancak özel transformatör ve manyetik çelik boru gerektirdiği için ilk yatırım maliyeti yüksektir.
Kablo boyu hesabı sadece düz boru uzunluğunu içermez. ISITMAX PipeMax projelendirme kuralları:
100 m düz hat + 8 vana + 2 pompa + 12 dirsek için: 100 × 1,1 + 8 × 0,5 + 2 × 1 + 12 × 0,3 = 110 + 4 + 2 + 3,6 ≈ 120 m kablo sipariş edilir.
Patlayıcı Ortam (ATEX) ve Standart Uyumu
Petrol rafinerisi, kimyasal proses, akaryakıt depolama, ilaç ve gıda tesislerinde heat trace ekipmanları patlayıcı gaz/toz ortamına uygun (Ex) sertifikalı olmak zorundadır. Türkiye’de ATEX 2014/34/EU direktifi ve TS EN 60079 serisi standartlar zorunludur.
PipeMax sisteminde uygulanan başlıca standartlar:
- IEEE 515-2017: Endüstriyel uygulamalar için electric resistance trace heating sistem tasarım, test ve montaj standardı.
- IEC 60800: Düşük sıcaklıklı elektrikli ısıtma kabloları için ürün standardı (110/220 V, max 80 °C).
- IEC 60079-30-1 / -30-2: Patlayıcı atmosferlerde electric trace heating — tasarım, kurulum ve bakım.
- TS EN 62395-1 / -2: Endüstriyel ve ticari, tehlikesiz alan trace heating sistemleri.
- IEC 60079-14: Patlayıcı atmosfer elektrik tesisat seçimi.
HTS Global ATEX kablo serisi; düşük sıcaklık (max 65 °C çalışma, 105 °C maruz) ve yüksek sıcaklık (max 120 °C çalışma, 250 °C maruz) olmak üzere iki sınıfta üretilir. Termoplastik kılıflı versiyon kimyasal direnç gerektirmeyen donma korumada, fluoropolimer (FEP/PFA) kılıflı versiyon ise asit, çözücü ve hidrokarbon ortamında kullanılır. Tüm bağlantı kutuları ve termostatlar Ex d/Ex e sınıflı olmalıdır.
Türkiye’nin enerji altyapısındaki büyük ölçekli transit boru hattı projelerinin teknik kapsamı için Ulaştırma Şûrası Boru Hatları Çalışma Grubu Raporu incelenebilir; tesis içi proses hatları için ise IEEE 515 ve IEC 60079-30 normları esas alınır.
İzleme Sistemleri: Termostat, Sensör ve RMM Mimarisi
Heat trace sisteminde “izleme” üç katmanda yapılır: (1) yerel sıcaklık kontrolü, (2) hat sağlığı (toprak kaçağı, kopuk kablo) tespiti, (3) merkezi izleme (SCADA/DCS entegrasyonu).
Yerel sıcaklık kontrolü
Kapilar (Bulb) Termostat
Mekanik, ucuz, dirençli. −20 °C/+40 °C ayar aralığı. Donma koruması için yeterli. Doğruluk ±3 °C.
PT100 / PT1000 Hat Sensörü
Elektronik, programlanabilir. Doğruluk ±0,5 °C. Boruya kelepçeyle tutturulur. Çoklu set-point destekler. Proses koruması için zorunlu.
Ortam (Ambient) Sensörü
Hat değil, dış ortam sıcaklığını okur. Kar/buz eritme ve geniş yüzey trace uygulamalarında enerji tasarrufu sağlar.
Hat sağlığı ve toprak kaçağı koruması
IEC 60079-30 patlayıcı ortam uygulamalarında, her trace devresine 30 mA’lık EMR (Equipment Monitoring Relay) veya GFCI tipi toprak kaçağı koruma rölesi zorunludur. Kablo izolasyonunda hasar olduğunda devre saniyeler içinde kesilir. ISITMAX PipeMax panolarında bu koruma fabrika çıkışında entegredir; ayrıca panoda akım izleme rölesi (CT) ile her devrenin yük çekip çekmediği sürekli okunur.
Uzaktan İzleme Modülü (RMM) ve SCADA
ISITMAX ControlMax ailesindeki HiMax kontrolörleri Modbus RTU (RS-485) ve 4-20 mA çıkışla tesis SCADA/DCS sistemine entegre edilir. Tipik alarm sinyalleri:
- Kablo akım dışı (open circuit / no current)
- Aşırı sıcaklık (over-temperature)
- Sensör arızası (sensor fail)
- Toprak kaçağı (ground fault)
- Sıcaklık alt set noktasının altında (low-temp alarm)
Bu sayede 50 km uzaklıktaki bir maden sahasındaki boru hattının durumu kontrol odasından anlık görülebilir. GSM/LoRa modemli versiyonları, SCADA’sı olmayan küçük tesisler için cep telefonuna SMS alarmı gönderir.
2026 PipeMax Fiyat Aralıkları ve Yıllık Tüketim
Aşağıdaki fiyatlar 2026 ISITMAX resmi listesinden, KDV hariç ve termostat-pano hariç birim kablo fiyatlarıdır. Projede kablo bedeli üzerine yaklaşık %5 sarf malzeme (sonlandırma seti, bağlantı kutusu, alüminyum bant, askı) eklenir.
| Ürün | Açıklama | 2026 Fiyat (KDV hariç) |
|---|---|---|
| EasyCold 5 m | Fişli, hazır self-reg set | 1.750 TL |
| EasyCold 10 m | Fişli, hazır self-reg set | 3.500 TL |
| HTS 20-TTM-2BO | ATEX 20 W/m, termoplastik | 6,60 €/m |
| HTS 33-TTR-2BO | ATEX 33 W/m, termoplastik | 7,70 €/m |
| HTS 40-TTR-2BO | ATEX 40 W/m, termoplastik | 8,10 €/m |
| HTS 45-TTS-2BOT | ATEX 45 W/m, fluoropolimer, 210 °C | 17,50 €/m |
| HTS 90-TTX-2BOT | ATEX 90 W/m, fluoropolimer, 250 °C | 24,00 €/m |
| ThermControl-C | Exproof termostat 0-200 °C | 600 €/adet |
| ThermConnect-Ex TTX | Sonlandırma kiti −60 / +250 °C | 28 €/adet |
Yıllık tüketim örneği: 200 m DN50 hat, 20 W/m HMax kablo (4.000 W toplam güç), kış sezonu 4 ay (2.880 saat), termostat kontrolü ile ortalama %35 devrede çalışma:
4,0 kW × 2.880 saat × 0,35 = 4.032 kWh/yıl
Ticarethane tarifesi 5,2 TL/kWh ile: 4.032 × 5,2 ≈ 20.970 TL/yıl (KDV hariç).
Kullanım alışkanlığına, izolasyon kalitesine ve dış sıcaklık profiline göre tüketim %20-30 değişebilir.
2026 endüstriyel heat trace fiyat detayları ve uygulama örnekleri için endüstriyel tesislerde heat trace kullanımı rehberi incelenebilir.
İzolasyon, Montaj ve SafeMax Garanti Şartları
Heat trace sisteminin verimi izolasyon kalitesine doğrudan bağlıdır. ISITMAX projelendirme kuralları:
- İzolasyon malzemesi: Taş yünü veya cam yünü (λ ≤ 0,040 W/m·K), TS 825 ısı yalıtım yönetmeliğine uygun.
- İzolasyon kalınlığı: −10 °C bölgesi için 30 mm, −20 °C ve altı için 50 mm, proses sıcaklık koruması için 75-100 mm.
- Dış kaplama: Alüminyum sac (0,5-0,8 mm) veya galvaniz; UV ve mekanik darbeye karşı.
- Kablo sabitleme: Alüminyum bant ile 30 cm aralıklarla; tel veya plastik kelepçe yasak.
- Vana ve flanş: Sökülebilir izolasyon ceketi (ISITMAX FlexMax) ile kaplanır.
SafeMax garanti politikasında PipeMax kablo ve bileşenleri 5 yıl üretici garantisi kapsamındadır. Pano, termostat ve FlexMax izolasyon ceketleri için garanti süresi 2 yıldır. Garanti, ISITMAX ProMax bayi ağı tarafından yapılan veya ProMax tarafından denetlenen montajlar için geçerlidir; tesisin kendi ekibiyle yapılan montajlarda devreye alma protokolünün ISITMAX teknik ekibince imzalanması gerekir.
Endüstriyel Karar Matrisi ve ISITMAX Referansları
Doğru sistemi seçmek için projenizi aşağıdaki karar matrisinde konumlandırın:
| Proje Tipi | Hat Uzunluğu | Ex Gereksinimi | Önerilen Sistem |
|---|---|---|---|
| Apartman/ofis su tesisatı, dış hat donma koruma | 5-30 m | Yok | EasyCold (fişli set) |
| Gıda fabrikası şurup/yağ hatları | 30-200 m | Genellikle yok | HMax 30-40 W/m + HiMax termostat |
| Maden tesisi su/asit hatları | 100-500 m | Bölgesel Ex var | HTS Global 33-45 W/m + Exproof pano |
| Petrol/kimya rafinerisi proses hattı | 200-1.000 m | Zone 1/Zone 2 | HTS Global 45-90 W/m + RMM + SCADA |
| Çok uzun transit hat (km mertebesi) | 1-30 km | Değişken | MI seri direnç veya SECT (skin-effect) |
ISITMAX endüstriyel heat trace referansları
Aşağıda PipeMax sisteminin uygulandığı seçilmiş referans projeler yer almaktadır:
- Assan Alüminyum (Kocaeli): Alüminyum üretim tesisinde proses bileşenleri ısıtması, varil ve transfer hatları için endüstriyel heat trace uygulaması.
- Koza Altın İşletmeleri: Madencilik tesisinde kimyasal varil ısıtma ve transfer hatlarında ATEX uyumlu kablo sistemi.
- Eti Bakır A.Ş. (Kastamonu): Bakır izabe tesisinde proses asit hatları ve varil ısıtma için PipeMax sertifikalı kablo ve Exproof termostat çözümü.
- Kervan Gıda: Şekerleme üretim hattında glikoz şurubu boru hatlarının 35-45 °C arasında tutulması için HMax self-regulating kablo uygulaması.
- Anadolu Efes (İstanbul): Gıda tesisinde yardımcı proses hatları ve depolama bölgeleri için ISITMAX ısıtma çözümleri.
Endüstriyel tesis çapında boru ısıtma planlaması için ayrıntılı bir karar çerçevesi endüstriyel tesislerde boru ısıtma pillar yazısında, vana ve fittings özelinde detaylar ise endüstriyel alanda boru ve vana ısıtma sistemleri yazısında işlenmiştir. Genel boru tipi ısıtma karşılaştırması için boru tipi ısıtma sistemleri, dış mekanda donma koruma uygulamalarının yapısı için çatı ve oluklarda donmaya karşı koruma içerikleri tamamlayıcıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Uzun boru hattı kaç metreye kadar tek devre ile ısıtılabilir?
+
Self-regulating ve sabit güçlü kablo arasındaki fark nedir?
+
Heat trace kablo kaç watt çeker?
+
Patlayıcı ortamda hangi sertifika gerekir?
+
Boru hattını izlemek için hangi sensör kullanılır?
+
RMM (Uzaktan İzleme Modülü) nedir, hangi alarmları gönderir?
+
Heat trace kablo donma noktası altı sıcaklıkta nasıl çalışır?
+
Mineral yün izolasyon kalınlığı nasıl seçilir?
+
PipeMax kablonun garantisi ne kadar?
+
Uzun boru hattı ısıtma maliyeti metretül mü hesaplanır?
+
Yağ ve kimyasal hatlarda hangi kablo kullanılır?
+
Heat trace devrede arıza yaparsa nasıl tespit edilir?
+
Boru hattının dış izolasyonu olmadan ısıtma yapılabilir mi?
+
Tank ve boru beraber nasıl ısıtılır?
+
Heat trace devrede toprak kaçağı koruması zorunlu mu?
+
Bu rehber, ISITMAX İklimlendirme Sistemleri San. ve Tic. A.Ş. Kurucusu ve Üretim-Mühendislik Sorumlusu Şükrü Şimşirkaya tarafından hazırlanmıştır. 1995’ten beri 7 ülkede 1.000+ tamamlanmış projeyle elektrikli ısıtma sektöründe faaliyet gösteren ISITMAX, CE/Gost/EAC sertifikalı PipeMax ürün ailesiyle endüstriyel boru hattı ısıtma çözümleri sunmaktadır.
[…] Daha uzun hatlar bölümlere ayrılarak ayrı devrelerden beslenir. Uzun hat tasarımı için uzun boru hattı ısıtma ve izleme yöntemleri rehberine […]